بسمه تعالی

عنوان اقدام پژوهی :

چگونه توانستم دانش آموزان.را به یادگیری درس علوم تجربی از طریق تجربه های واقعی ترغیب کنم؟

نام و نام خانوادگي مولف اول/مجری اصلي : فاطمه فرهنگ

پست سازمانی : آموزگار

رشته تحصیلی : کارشناسی علوم تربیتی

آخرین مدرک تحصیلی : لیسانس

سمت فعلی : آموزگار

فهرست:

چکیده 3

مقدمه. 4

بیان مساله. 6

توصیف وضعیت موجود: 7

شیوه گرد آوری اطلاعات (شواهد 1 ) 8

تجزیه وتحلیل داده ها 9

نظرات همکاران: 9

نظرات دانش آموزان : 10

اجرای راه حل جدید : 10

روش تدریس : 11

ارزشیابی. 12

اولین ازرشیابی کلاس: 13

گرد آوری اطلاعات (شواهد 2 ) 17

ارزیابی تاثیر اقدام جدید و اعتبار بخشی : 18

نتیجه گیری : 20

پیشنهاداتی جهت فراگیری بهتر درس علوم تجربی: 21

کلام آخر : 24

منابع قابل استفاده : 25

چکیده

یادگیری علوم تجربی به عنوان یکی از دروس پایه‌ای در نظام آموزشی، نیازمند روش‌های نوین و جذاب است تا دانش‌آموزان بتوانند با مفاهیم علمی ارتباط برقرار کرده و آن‌ها را در زندگی روزمره خود به کار ببرند.این اقدام پژوهی با هدف ترغیب دانش‌آموزان به یادگیری درس علوم تجربی از طریق تجربه‌های واقعی طراحی و اجرا شد. در این پژوهش، ابتدا به شناسایی چالش‌های موجود در یادگیری علوم تجربی پرداخته شد و سپس روش‌های نوین آموزشی مبتنی بر تجربه‌های عملی و واقعی معرفی گردید. با برگزاری کارگاه‌های عملی، آزمایش‌های ساده و بازدید از مراکز علمی، تلاش شد تا ارتباط بین مفاهیم علمی و زندگی روزمره دانش‌آموزان برقرار شود. نتایج به‌دست‌آمده از طریق مشاهده، مصاحبه و پرسشنامه‌ها نشان داد که این روش‌ها به طور قابل توجهی موجب افزایش انگیزه و علاقه دانش‌آموزان به یادگیری علوم تجربی گردید. همچنین، این پژوهش به معلمان پیشنهاد می‌کند که از تجربیات عملی بیشتری در تدریس خود استفاده کنند تا کیفیت آموزش و یادگیری در این حوزه بهبود یابد. این اقدام پژوهی می‌تواند به عنوان الگویی برای سایر معلمان در زمینه تدریس علوم تجربی مورد استفاده قرار گیرد.یکی از مهم ترین واساسی ترین سوالاتی که در ذهن کارشناسان و آموزگار های واقعی نقش بسته است ،آن است  که چگونه می توان مفاهیم آموزشی را در ذهن مخاطبین نهادینه کرد وهریک از آنان به فراخور تجربه وحوصله خود راه حلی را برای برون رفت از چالش پیش  رو پیشنهاد می کنند. ازجمله ،موضوعاتی که مطرح می شود  مساله نقش تکنولوژی آموزشی در تسهیل آموزش هاست.  این گونه آموزگاران از برنامه ها ووسایل کمک آموزشی بیشتر از از همکاران خود استفاده می کنندو اغلب خود  مبادرت به ساختن ابزارها ووسایل کمک آموزشی می نمایند.چنین آموزگارانی قادرند از کمترین امکانات بیشترین  بهره برداری ها را بنمایند.  با توجه به مطالب ذکر شده اینجانب فاطمه فرهنگ آموزگار پایه چهارم آموزشگاه غیردولتی گلمان نیز برای علاقه مند نمودن دانش آموزان به درس علوم تجربی سعی نموده ام که از روش سخنرانی ومتکلم وحده بودن در کلاس خارج شده واز وسایل کمک آموزشی  وتدوین مطالب علوم تجربی  به صورت powerpoint  و فیلم آموزشی و انواع روش های مشارکتی استفاده نموده وکلاس فعال وبا نشاط داشته باشم تا دانش آموزان با میل ورغبت بیشتری در کلاس  درس حاضر شوند.  

 مقدمه

یادگیری علوم تجربی به عنوان یکی از ارکان اساسی آموزش، نقش مهمی در توسعه تفکر انتقادی و مهارت‌های حل مسئله دانش‌آموزان ایفا می‌کند. با این حال، بسیاری از دانش‌آموزان به دلیل عدم ارتباط مفاهیم علمی با زندگی روزمره خود، از یادگیری این درس دلسرد می‌شوند. در این راستا، استفاده از تجربه‌های واقعی به عنوان یک رویکرد آموزشی نوین می‌تواند به طور چشمگیری انگیزه و علاقه دانش‌آموزان را افزایش دهد.

تجربه‌های واقعی، دانش‌آموزان را قادر می‌سازد تا مفاهیم علمی را در محیط‌های عملی و ملموس مشاهده کنند و به درک عمیق‌تری از آن‌ها دست یابند. این رویکرد نه تنها به یادگیری بهتر کمک می‌کند، بلکه به دانش‌آموزان این امکان را می‌دهد که علم را ب در این اقدام پژوهی، به بررسی روش‌هایی پرداخته خواهد شد که می‌تواند به ترغیب دانش‌آموزان به یادگیری درس علوم تجربی از طریق تجربه‌های واقعی کمک کند. با اجرای فعالیت‌های عملی و تعامل با محیط‌های علمی، هدف این پژوهش ایجاد انگیزه و علاقه در دانش‌آموزان و بهبود فرآیند یاددهی و یادگیری است. در ادامه، به تحلیل چالش‌ها و فرصت‌های موجود در این زمینه پرداخته خواهد شد و نتایج به‌دست‌آمده مورد بررسی قرار خواهد گرفت. یادگیری یک فرایند اجتماعی است و فعالیت های یادگیری برای رسیدن به مرحله تولید اندیشه و اطلاعات حیاتی است. این فکر راژان پیاژه، که از محققان پیشگام در زمینه تعیین تحول فکر به شمار می رود، تایید می کند.پیاژه نشان داده است که بیشتر آموخته های مهم ما حاصل تعامل با دیگران است. اگر دانش آموزان در مورد یک کتاب، یک تکلیف و با یک مسئله  فقط نظرات، واکنش ها و پرسش های خود راداشته باشند، یادگیری آنان به اندازه ی زمانی که به نظرات دیگران نیز دسترسی داشته باشند، پربار نخواهد بود. عمده ترین هدف این روش کوشش برای دستیابی به فعالیت های عالی ذهنی است.

آموزگاران در مدارس با سه موقعیت آموزشی روبه رو هستند که در بیشتر موارد یکی از آن ها را انتخاب می کنند. ممکن است در هر کلاس معلمان دروس را به نحوی سازماندهی کنند که دانش آموزان وادار شوند برای برنده شدن تلاش کنند. همچنین، آنان به دانش آموزان اجازه می دهند که برابر با میل خود به یادگیری بپردازند و در برخی موارد، آموزگاران دانش آموزان را به صورت سازماندهی می کنند که در قالب گروه هایی با یاری یک دیگر مطالب درسی را فرا می گیرند. ولی در بیشتر موارد دیده می شود که در کلاس ها دانش آموزبه تنهایی کار می کند. به هر کدام از دانش آموزان گفته می شود که سرت به کار خودت باشد. با بغل دستی صحبت نکن و.. امروز می بینم که بیشتر فعالیت های یادگیری از طریق همیاری ترغیب می شود زمینه ی دانشی و عاطفی و اجتماعی به هم پیوند می خورند و جنبه های گوناگون شخصیت فراگیرندگان مورد تایید قرار می گیرند. روش های آموزشی فردی و رقابتی در برنامه ی آموزشی جایگاه خاصی دارند ولی باید به وسیله یادگیری مشارکتی متعادل گردند. هر یک از اعضای گروه، نه تنها مسئول یادگیری آن چیزی است که تدریس شده است بلکه مسئول کمک به یادگیری سایر اعضای گروه خود نیز هست تا بدین ترتیب فضای از پیشرفت تحصیلی ایجاد شود. موفقیت این روش در طول ۵۰ سال، مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته و تاثیر البته در زمینه هایی از قبیل بهتر شدن رفتار دانش آموزان و حضور آن ها در مدرسه، افزایش اعتماد به نفس و انگیزه، دوست داشتن مدرسه  تحقیقات نشان می دهد که وقتی دو عنصر کلیدی یعنی یعنی اهداف گروهی و مسئولیت فردی با هم مورد استفاده قرار گیرند. نتایج پیشرفت تحصیلی کاملا مثبت و محرز می شود و دانش آموزانی که با هم کار می کنند یک دیگر را دوست خواهند داشت و بیشتر دانش آموزان کلاس که دارای ناتوانایی های یادگیری هستند، در اثر استفاده از این راهبرد با سایر هم کلاسی های خود در کلاس روابط بهتری پیدا می کنند. به باور  ویگو تسکی، فرآیندهای عالی ذهنی در انسان از راه تعامل اجتماعی شکل می گیرد. پیروان نظریه ی سازندگی نیز بر همین باورند، بنابرین مشارکت اجتماعی را یکی از شرایط مهم یادگیری به شمار می روند. طبق این باور، بسیاری از مسائل را که هیچ یادگیرنده ای به تنهایی نمی تواند آن ها را حل کند، از طریق تبادل اندیشه و مشارکت گروهی یادگیرندگان حل می شوند. درگذشته این گونه تصور می شد که کلاس درسی ساکت که دانش آموزان تنها به سخنان آموزگاران گوش می دهند، بهترین فضا و شرایط رابرای یادگیری دانش آموزن فراهم می آورد.به منظور داشتن یک کار گروهی موفق مهم ترین عامل، آموزش کار به دانش آموزان می باشد که باید هدف مشترک در کار گروه را بدانند و با تقسیم کار و وظایف اختیارات آشنا شوند. بنده در طول سال تحصیلی اخیر سعی کردم بوسیله راهکار های جذاب و نوین دانش آموزانم را به شرکت در کار گروهی در درس علوم تجربی وادار سازم.

بیان مساله

یادگیری علوم تجربی به عنوان یکی از دروس کلیدی در برنامه آموزشی، نیازمند روش‌های مؤثر و جذاب است تا دانش‌آموزان بتوانند با مفاهیم علمی ارتباط برقرار کنند و آن‌ها را در زندگی روزمره خود به کار ببرند. با این حال، بسیاری از دانش‌آموزان به یادگیری این درس علاقه‌مند نیستند و این عدم علاقه می‌تواند ناشی از چند عامل باشد. یکی از این عوامل، عدم ارتباط بین مفاهیم علمی و تجربیات واقعی دانش‌آموزان است.

در کلاس‌های درس علوم تجربی، غالباً مفاهیم به صورت نظری و انتزاعی ارائه می‌شوند، که این امر می‌تواند باعث ایجاد احساس بی‌ارتباطی و عدم انگیزه در دانش‌آموزان شود. به علاوه، عدم فرصت برای تجربه‌کردن مفاهیم علمی به صورت عملی و ملموس می‌تواند بر یادگیری عمیق تأثیر منفی بگذارد.

بنابراین، مسأله اصلی این است که چگونه می‌توان دانش‌آموزان را به یادگیری درس علوم تجربی ترغیب کرد و انگیزه آن‌ها را از طریق تجربه‌های واقعی افزایش داد؟ این اقدام پژوهی به بررسی روش‌ها و فعالیت‌هایی می‌پردازد که می‌تواند به ایجاد ارتباط بین مفاهیم علمی و زندگی روزمره دانش‌آموزان کمک کند و به این ترتیب، به بهبود فرآیند یاددهی و یادگیری در درس علوم تجربی منجر شود. هدف این پژوهش شناسایی و اجرای این روش‌ها و ارزیابی تأثیر آن‌ها بر انگیزه و یادگیری دانش‌آموزان است.

معلمی می‌تواند جذابیت کلاس را فراهم آورد که از نظر علمی توانا و مسلط باشد. در واقع اصلی‌ترین وظیفةآموزشی معلم یاد دادن و آموختن است و آموزگاری که از نظر علمی تواناتر باشد، بهتر می‌تواند این وظیفه را به انجام رساند. حال اگر وظیفة آموزشی آموزگار با کم‌آگاهی او به خوبی انجام نگیرد و کلاس درس او سطح مناسبی از اندیشه و دانایی را نداشته باشد، ممکن است فراگیران نسبت به حضور در چنین کلاسی احساس تردید کنند و به این نتیجه برسند که خودشان با مطالعة کتاب می‌توانند به همین سطح از آموزش که آموزگار آن را عهده‌دار شده است، دست یابند.

در این صورت کلاس برای فراگیران جذابیت نخواهد داشت و تنها ممکن است قوانین و مقررات آموزشی یا به تعبیری درست‌تر «جبر مقررات آموزشی» آن‌ها را به حضور در کلاس راضی‌ سازد. در تجارب برخی از آموزگاران مشاهده و شنیده شده است که آنان بدون آنکه قواعد سخت‌گیرانه‌ای را برای حضور دانش‌آموزان در کلاس وضع و اعمال کنند، تنها به دلیل اطلاعات گستردة علمی توانسته‌اند دانش‌آموز را مشتاقانه به کلاس بیاورند و دانش‌آموزان از چنین کلاسی بهره‌های فراوان برده‌اند.

تسلط علمی آموزگار امری جدا از پاسخ‌گویی اوست. ممکن است آموزگاری به لحاظ علمی توانمند باشد، اما در پاسخ به پرسش‌های دانش‌آموزان توانایی نشان ندهد، زیرا پاسخ‌گویی علاوه‌بر حضور ذهنی قوی به پیش‌ زمینه‌های دیگری همانند آشنایی با اندیشه روز و شبهات جدید، استفاده از منابع نوتر و جدیدتر، احترام به جایگاه فراگیر و در نظر گرفتن حق پرسش برای او و استقبال از جلب مشارکت و حاکمیت جوّ پرسش در کلاس نیاز دارد.

آموزگاری که با این پیش‌زمینه‌ها بیگانه باشد، پاسخ‌گو نخواهد بود. آموزگاری که به مطالبات، ابهامات و سؤالات دانش‌آموزان پاسخ ندهد، نمی‌تواند برای آنان جذابیت ایجاد کند و چنین کلاسی برای ذهن پرسشگر دانش‌آموزان، کلاسی بی‌جاذبه تلقی خواهد شد.

  توصیف وضعیت موجود:

اینجانب فاطمه فرهنگ آموزگار آموزشگاه گلمان شهرستان ارومیه هستم مساله ای که بنده با آن مواجه شدم و باعث شد که تغییراتی در کلاسم ایجاد کنم هر ساله در پایان هر دو نیم سال (اول ودوم ) از دانش آموزان می خواهم که نقطه نظرات خود را در قالب نظرات ، انتقادات و پیشنهادات  در مورد روش تدریس بنده ارائه دهند پس از جمع آوری به این نتیجه رسیدم که دانش آموزانم به درس علوم تجربی کمتر توجه نشان می دهند  ونمره ارزشیابی های مستمر آنان در این درس کمتر است و در فعالیت های گروهی شرکت نمی کنند .به همین دلیل تصمیم گرفتم پژوهشی در این زمینه  انجام دهم.  

تجربه‌های واقعی چه تأثیری بر انگیزه و علاقه دانش‌آموزان به یادگیری علوم تجربی دارند؟

کدام نوع فعالیت‌های عملی و تجربی برای دانش‌آموزان جذاب‌تر و مؤثرتر هستند؟

چگونه می‌توان ارتباط بین مفاهیم علمی و زندگی روزمره دانش‌آموزان را از طریق تجربه‌های واقعی تقویت کرد؟

آیا استفاده از تجربه‌های واقعی در تدریس علوم تجربی موجب بهبود درک مفاهیم علمی در دانش‌آموزان می‌شود؟

نقش معلم در ترغیب دانش‌آموزان به یادگیری از طریق تجربه‌های واقعی چیست و چه مهارت‌هایی برای این کار نیاز است؟

 اینها سوالاتی بودند که باید پاسخ آنهارا پیدا کرده وراهکارهای مناسب برای آنها پیدا می کردم. ارزشیابی بخشی از فرایند یاددهی - یادگیری است. همه دست اندرکاران امور آموزشی وتربیتی با کلمه ارزشیابی  و امتحان آشنایی دارند . اگر بگوییم که ارزشیابی حلقه مفقوده یادگیری محسوب می شود زیاد به خطا نرفته ایم چرا که از یک نظر ارزشیابی آخرین حلقه از فعالیت های آموزشی آموزگار وبرنامه درسی محسوب می شود واز نظر دیگر ارزشیابی در روش های فعال تدریس علوم تجربی باید مقدم واستمرار دهنده برنامه های درسی وفرایند تدریس شمرده شود.  همه گمان می کنند که ارزشیابی مخصوص اندازه گیری دانش ها ومهارت ها ی دانش آموزان از مطالب مطرح شده در کلاس درس است در حالی که ارزشیابی باید شامل برنامه درسی وفعالیت های آموزگار در کلاس ونحوه  تدریس وی نیز می باشد وبه عنوان ابزاری برای درک نقایص برنامه وروند تدریس ویادگیری دانش آموز به کار رود.حال می توان گفت که ارزشیابی بخشی از فرایند یاددهی – یادگیری است وجدا از آن ودر انتهای آن قرار نمی گیرد.

شیوه گرد آوری اطلاعات (شواهد 1 )  

  امسال هم طبق سالهای قبل برای اینکه بدانم چرا دانش آموزان به درس علوم تجربی علاقه كمتري نشان مي دهند وچه کار کنم که دانش آموزان از این حالت خارج شوند وبا دید دیگری به این درس نگاه کنند به اهمیت درس علوم تجربی  پی ببرند ابتدا از خود آنها خواستم که نظرشان را درباره این درس وکلاس بنویسند وبگویند چه  انتظاری از کلاس علوم تجربی  دارند ودوست دارند از چه روشی برای تدریس این درس استفاده شود.    بعداز نظر خواهی از دانش آموزان با مشاور وهمکارانم در باره علل بی علاقگی وضعف دانش آموزان در این  درس صحبت نمودم سپس از تعدادی از اولیاء دانش آموزان ضعیف دعوت به عمل آمده وعلل بی علاقگی  وضعف فرزندشان را نسبت به درس جویا شدم. تا بتوانم دانش آموزانم را به شرکت در کار گروهی ترغیب نمایم.   

تجزیه وتحلیل داده ها

 پس از بررسی نظرات ومطالعه کتاب ها ومجلات مختلف و همفكري ومشاوره با مشاور در مدرسه  وساير همكاران  درباره علت عدم علاقه دانش آموزان به درس علوم به نتایجی دست یافتم که به شرح ذیل  می باشد:  

نظرات همکاران:

-  نداشتن انگیزه

- توجه بیش از حد به مسائل جانبی وحاشیه ای (تفریح  ومیهمانی ، شب نشینی و...)

- توجه ،علاقه وتحت تاثیر برنامه های تلویزیونی وماهواره ای  قرار گرفتن

 -  سطح پايين تحصیلات خانواده

- تحت تاثیر محیط قرار گرفتن

 - نداشتن برنامه ریزی وعدم رسیدگی به  موقع به تکالیف نظرات والدین

 - عدم علاقه به مطالعه

- نداشتن انگیزه وهدف  

  - صرف اوقات زیادی از شبانه روز برای دیدن برنامه های تلویزیونی

 - سطح تحصیلات خانواده    

  نظر خواهی از دانش آموزان برای من بسیار حائز  اهمیت بود به همین دلیل از آنها خواستم که نظرات ،خواسته ها  وعلت عدم علاقه شان به درس علوم تجربی  را  بدون نوشتن مشخصاتشان روی برگه ای برایم بنویسند. علاوه بر نظر خواهی از کلیه  دانش آموزان با چند تن از دانش آموزان ممتاز ودرس خوان ودانش آموزان ضعیف  مصاحبه ای ترتیب دادم که  مختصری از گزارش به شرح ذیل می باشد.

 نظرات دانش آموزان :

الف- نظر دانش آموزان ممتاز ودرس خوان:

 -نحوه تدریس آموزگار

- خشک وبی روح بودن کلاس

- ترس ودلهره واضطراب دانش آموزان از پرسش های شفاهی  

 -زمان کم وحجم زیاد درس

  ب- نظر دانش آموزان ضعیف

 - نداشتن انگیزه ودرک درست وروشن از آینده  

 - عدم علاقه به مطالعه و عدم آگاهی به نحوه صحیح مطالعه

- تحت تاثیر محیط قرار گرفتن

- نداشتن علاقه به کلاس ودرس

 موارد ذکر شده مهمترین مسائل دانش آموزان بود  که حالا جزئی از دغدغه های ذهنی من شده بود وباید تا جایی که می توانستم در بهبود وضعیت تلاش می کردم.

اجرای راه حل جدید :

 بنابر این جهت تنوع تدریس علوم تجربی  اکثر اوقات با دانش آموزان به  کارگاه رایانه می رفتیم.

روش اجرا :

قبل از ارزشیابی باید درس را تدریس نمود. هرچند موضوع روش ارزشیابی ونحوه علاقه نمودن دانش آموزان به درس  علوم تجربی می باشد ولی ابتدا اشاره ای کوتاه به روش  تدریس اینجانب در کلاس درس نموده وبعدا به روش ارزشیابی می پردازم. کلاس با توجه به سطح فکر دانش آموزان از روش های  متفاوتی برای تدریس وارزشیابی استفاده نمایم. همچنین در طول این سال ها به این نتیجه رسیده ام که  تدریس زمانی می تواند بیشترین راندمان را داشته باشد که :

- آموزگار به موضوع مورد تدریس علاقه واقعی  داشته باشد وبرای آن ارزش قائل شود.

- برای دانش آموزان ارزش قائل شود که این درس در هر رشته ای که  باشدمورد استفاده قرار گیرد.

- آشنایی با انواع روش های نوین تدریس در امر یادگیری واستفاده از وسایل  کمک آموزشی نظیر نرم افزار علوم وتدوین آن ،فیلم آموزشی و...

 روش تدریس :

 معمولا  جلسه اول ورود به هر کلاس را با نام جلسه معارفه و آشنایی آنان با روش تدریس وانتظارات آموزگار از آنان  وآگاه  نمودن آنان به اهمیت یادگیری علوم تجربی می پرداختم .

 در جلسه دوم که  تدریس شروع می شود برای اینکه به عمق مطالب درسی پی ببرند در جلسه اول مطالبی راجع به نحوه  مطالعه این درس در اختیار دانش آموزان قرار می دهم اینکه محیطی را برای مطالعه انتخاب نمایند فضای آرام  وساکت ، از لحاظ نور دهی مکان مطالعه ،اختصاص چه زمانی برای مطالعه هر درس ،پیش مطالعه دروس قبل  از تدریس آموزگار با وجود توضیحاتی که در جلسه معارفه حاصل تجربیات بنده در مورد شیوه مطالعه بوده در اختیار دانش آموزان قرارداده تا آنان را به مطالعه وکتابخوانی نه تنها به درس علوم تجربی  بلکه به سایر دروس ومطالعات غیر درسی علاقه نشان دهند.

 قبل از تدریس در جلسه اول از دانش آموزان می خواهم به مدت 15 الی 20   دقیقه سر کلاس به مطالعه درسی که معمولا بر اساس بودجه بندی خودم هر جلسه 6 صفحه بیشتر تدریس  نمی کنم بپردازند تا بنده رئوس مطالب واهداف رفتاری را یا  روی تابلو برای آنها می نویسم یا نرم افزار علوم تجربی  را که خودم برای اکثر دروس به صورت پاورپوینت آماده  نموده ام در سایت راه اندازی نمایم.

  در حین پيش  مطالعه در کلاس به نحوه مطالعه دانش آموزان  توجه می کنم که یکی از مشکلات آنان مطالعه با صداي بلند بود . براي دانش آموزان توضيح دادم که هنگام  مطالعه سعی نمایید با تمرکز حواس بیشتر وبا چشم مطالعه نمایید یا اگر فرصت شد قبل از تدریس مبحث  اصلی حداقل 5 دقیقه در مورد اهمیت موضوع تدریس بحث نمایم یا گوشه ای از فیلم آموزشی راجع به تدریس  رابرای آنان نمایش دهم وآنقدر موضوع را مهم وجذاب جلوه می دهم که دانش آموز دوست داشته باشد  موضوع رابداند.

به عنوان مثال :

- تدریس به کمک وسایل کمک آموزشی و بوسیله پاور پوئینت مثل  انواع آزمایش ها

 - روش تدریس تنها یک روش نیست بلكه  از روش سخنرانی – گروهی- پرسش وپاسخ – الگوی کاوشگری  با استفاده از فیلم آموزشی ونرم افزار علوم با توجه به موضوع درس ووضعیت کلاس استفاده می شود.  

درحين تدريس به دانش آموزان فرصت مطرح نمودن سوالاتي كه به ذهنشان مي رسد را مي دهم واز ساير دانش آموزان مي خواهم كه پاسخ دهند ودر نهايت پاسخ هاي دانش آموزان را جمع بندي  واصلاح مي نمايم.

- سعی می کنم کلاس را زنده وفعال نگه دارم بدین منظور در ضمن تدریس سوال می کنم

 هر دانش آموز ی پاسخ صحیح را بدهد همان موقع نمره می گیرد. به منظور علاقه مند نمودن دانش آموزان  موضوعات علوم تجربی را در اختيار آنها قرار مي دهم تا به دلخواه  به صورت گروهی موضوعات علوم تجربی  مثلا اهمیت محیط زیست و مواد .

- روش دیگر برای علاقه مند نمودن دانش آموزان اختصاص  بخشی از نمره مستمر علوم تجربی  به جمع آوری آلبوم عکس علوم تجربی  از موضوعات علوم تجربی در طبیعت استان یا  استانهای دیگر به خصوص در نیمسال دوم به صورت گروهی  که یا به صورت دوربین عکاسی می توانند  از پدیده های طبیعی یا انسانی که استفاده از powerpoint  زیر تصاویر را نوشته وبا استفاده از نرم افزار یولید به  صورت سی دی تحویل نمایند.

- روش دیگر جهت علاقه مند نمودن دانش آموزان : استفاده از وسایل دست ساخت علوم تجربی مثل ماکت ومدل پدیده  های علوم تجربی - در جشنواره های دانش آموزی

ارزشیابی

فعالیت های دانش آموزان در کلاس شامل : تهیه مقاله – تدوین نرم افزار به صورت powerpoint از خلاصه دروس علوم تجربی- فیلم های آموزشی که از تلویزیون در مورد موضوعات علوم تجربی ضبط کرده اند با توجه به موضوع کتاب –  یک تکه از روزنامه – تهیه عکس از اینترنت – جمع آوری اخبار واطلاعات علومیی وتهیه آلبوم عکس علوم   – کنفرانس در کلاس و... در تعیین نمره ارزشیابی نقش دارد یعنی مجموع نمراتی را که به صورت آزمون کتبی  – شفاهی – جمع آوری  – عکس –تحقیق- فعالیت انجام داده اند جمع تقسیم بر تعداد نمره مستمر آنان  خواهد بود..

در اجرای روش ارزشیابی مراحل زیر انجام می شود که عبارتند از :

 در دومین جلسه حضور در کلاس موضوع درس تدریس می شود وشیوه های ارزشیابی به دانش آموزان در جلسه اول معارفه گفته می شود

  اولین ازرشیابی کلاس:

یکی از اولین ارزشیابی های طول سال اولین ارزشیابی است زیرا دانش آموزان آموزگار  را وآموزگار دانش آموزان را ارزشیابی می کند. دانش آموز نوع سوالات آموزگار – روش ارزشیابی –صحت ارزشیابی  را وآموزگار دانش آموزان قوی وضعیف وسطح کلاس را تشخیص می دهد.

- از جلسه دوم به بعد دانش آموزان  کلاس به دو گروه الف وب تقسیم می شوند وهر جلسه از یک گروه درسی پرسیده شود در هر گروه هم  دانش آموزان ضعیف هستند هم قوی . هر جلسه ازیک گروه درسی می پرسم ونمی گویم از جایی که از شما  درس نپرسیده ام درس می پرسم وجلسه بعد از گروه بعدی به این ترتیب همه کلاس همه ی کتاب را  ارزشیابی می شوند .

در کلاس بعدی یک جلسه تدریس یک جلسه پرسش شفاهی  را انجام می دهم وبعداز اتمام هرفصل آزمون کتبی به عمل می آورم که تاریخ را در صفحه اول دفتر نمره ثبت  می نمایم تا با آزمون های دیگر تداخل نداشته باشد.

- در پایان هر ماه گروه الف وب مقایسه می شوند  نماینده هرگروه نمرات را جمع می کند ومیانگین گیری می شود. در دفتر نمره من یادداشت می شود مثلا  گروه الف 5/14 وگروه ب 5/16 برای دانش آموزان هم رقابت بر انگیز است وهم ایجاد تنوع وشادی می کند.

 -  در پایان  هر ماه برترین ها به مدير مدرسه  معرفی می شوند ، البته به دانش آموزان گفته می شود که بدترین ها هم  معرفی خواهند شد ولی هر گز این کار نمی شود اما به صورت خصوصی از اولیا ء آنان دعوت به عمل می آید .

 -  معرفی سر صبحگاه – تشویق توسط دانش آموزان - دادن جایزه به برترین ها .

 این روش بسیار رقابت بر انگیز  وترغیب کننده است دربین دانش آموزان شور وهیجان ایجاد می کند اینکه بسیاری از دانش آموزان برای اولین بار اسمشان سر صف خوانده می شود ،جایزه می گیرند اسمشان به عنوان دانش  آموز زرنگ روی تابلو می رود.

 -  بالای نمره خاصی را تشویق یا در صورت امکان به اردو می بریم .

- اگر این نمره شما خوب باشد بیشترین تاثیر را در نمرات پایانی دارد.

- قبل از شروع درس هر جلسه حتما حضور وغیاب  انجام می شد واز علت غیبت دانش آموزان مطلع می شدم واحوالشان را می پرسیدم همین کار باعث می  شد که دانش آموزان احساس ارزش کنند وبداند که آموزگارش به اوعلاقه مند است وحضورش در کلاس برایم  مهم است.

-  یکی دیگر از کارهایی که با توجه به نظر یکی از همکاران که در جلسه شورای آموزگاران مطرح نمودند انجام دادم این بود که هر دانش آموز قوی ودرس خوان با دانش آموزی که از نظر درسی ضعیف است کار کند و وضعیت دانش آموز ضعیف بهتر شود به نسبت بهبود وضعیت دانش آموز ضعیف ،دانش آموز قوی را تشویق خواهیم کرد. دانش آموزان درس خوان داوطلبانه وبه اختیار با یک یا دو دانش  آموز ضعیف کار نموده وضعیت درسی بهتر ازقبل شد.

 نکته ای که من موقع تصحیح اوراق امتحانی خردادماه با  آن مواجه شدم وباعث خوشحالی من شد علاوه بر نمرات خوب دانش آموزان ، این بود که تعدادی از آنها عبارات وجملات زیبایی  که در کلاس روی تابلو نوشته می شد یا جملات زیبا وجدیدی را پایین برگه های امتحانی شان نوشته بودند  که من احساس کردم این روش خوبی بود ومورد توجه دانش آموزان قرار گرفته است.

ضرورت فعالیت های گروهی

جانسون و همکارانش ادعا می کنند که بهره گیری از روش های یادگیری مشارکتی دست کم دو دشواری ممکن را از بین می برد: افت پیشرفت تحصیلی و افزوده شدن گوشه گیری، از خود بیگانگی، بی هدف و ناراحت بودن در فعالیت های جمعی و این روشی است بر نگرش مثبت به مدرسه می افزاید، سبب بالا رفتن اعتماد به نفس شده و روابط فردی بین دانش آموزان را بهبود می بخشد.

برای گریز از گوشه گیری گروه های یادگیری، الزامی است گروه ها با یکدیگر ارتباط داشته باشند، کارهایشان را به هم نشان دهند و در صورت نیاز از کارهای یک دیگر دیدن کنند و الگو بگیرند.

فعالیت های گروهی باعث می شود که بیش از حد انتظار بیاموزند زیرا یاد دادن به دیگران به فرد کمک می کند تا آموخته های خود را بهتر بفهمد. افراد دارای مسئولیت متقابل نسبت به یک دیگر می شوند و مهارت های اجتماعی به صورت مستقیم آموخته می شود.

مزایای فعالیت های گروهی

پیشرفت تحصیلی

شرکت فعال تر فراگیران در جریان یادگیری

انگیزش بیش تر برای یادگیری

مسئولیت پذیری بیش تر برای آموختن و یادگیری خویش

پرورش مهارت های همکاری و برقراری ارتباط

علاقه مندی بیش تر به درس و مدرسه

تدارک فرصت های بیش تر برای مشاهده و ارزیابی معلم از یادگیری های دانش آموزان

کسب توانایی ابراز نقاط قوت خود

فراگیری پیوند زدن چند فکر با هم دیگر

افزایش عزت نفس

پرورش مهارت های خود مدیریتی

پرورش تفکر نقاد

توجه به تفاوت سبک های یادگیری

از طریق آموزش جمعی توان خود را برای کار با یک دیگر افزایش می دهند.

احساس لذت دانش آموزان از بخش های یادگیری

اعضای گروه ها از یکدیگر می آموزند.

مزیت اصلی کار در گروه مشارکت و همکاری است که در کار گروهی تشویق و ترغیب می شوند که به رشد مهارت های اجتماعی دانش آموز نیز کمک می کند.

گرد آوری اطلاعات (شواهد 2 )

بعداز انجام دادن این کارها تصمیم گرفتم که دوباره نظر دانش آموزان را نسبت به کلاس جویا شوم  ، به همین دلیل برگه های نظر خواهی رابین دانش آموزان توزیع نموده واز آنها خواستم نظرات ، انتقادات و  پیشنهادات خودرا نسبت به درس علوم وروش تدریس بیان کنند

1 – کلاس درس علوم تجربی  فقط به علوم تجربی اختصاص نداشته باشد در صورت امکان از مباحث بیشتری راجع به مسائل نوجوان و جوان وخواسته ها ونیازهایشان  صحبت شود.

 2- در هنگام نوشتن سریع ، خط آموزگار خوانا نیست سعی شود بیشتر از نرم افزار پاورپوئنت علوم تجربی استفاده شود که توسط خود آموزگار تدوين شده است .  

   3- اظهار علاقه  زیادی به فیلم های آموزشی فراهم شده توسط دانش آموزان در مورد موضوعات علوم تجربی داشتند.

4- در نهایت  اظهار رضایت اکثر دانش آموزان از نحوه تدریس وشیوه ارزشیابی وگذشت از یک نمره بد آنها اگر سایر نمرات  روند صعودی داشته باشد.  در نهایت به پیشنهاد وهمکاری یکی از دوستان که در امر تدریس علوم تجربیات  ارزنده ای دارند پرسش نامه ای در باره علل عدم علاقه دانش آموزان به درس علوم تجربی ،راهکارهای برای بهبود  وضعیت تهیه وبین دانش آموزان توزیع شد .

5-همواره دانش آموزان در فعالیت های گروهی در درس علوم تجربی شرکت می کردند و این باعث رضایت بنده می شد.

   با توجه به اظهار نظر دانش آموزان به این نتیجه رسیدم که بیشترین تاثیر را در علاقه مندی یا عدم علاقه دانش آموزان به کلاس ودرس را :

- رفتار وبرخورد ونحوه ارزیابی وتدریس آموزگار واستفاده از شیوه های مختلف تدریس و آشنایی با شیوه های نوین  آموزشی

– استفاده از نرم افزارهای آموزشی

- فیلم آموزشی

 – نرم افزار علوم تجربی

– آزمایشگاه عملی

 -برنامه تلویزیونی

 –وبلاگ تدوین شده توسط آموزگار بر جای می گذارد.

به طور کلی بزرگترین هدف آموزشی پر کردن ذهن نیست ،بلکه نظم بخشیدن به آن است ،یعنی آن را چنان پرورش دهیم که از قابلیت های خودش استفاده کند.

ارزیابی تاثیر اقدام جدید و اعتبار بخشی :

بعد از اجرای طرح ونظر خواهی از دانش آموزان و اولیاء آنها به این نتیجه رسیدم  که طرح مورد توجه دانش آموزان قرار گرفته وبا اظهار رضایتی که با تکمیل پرسشنامه نشان دادند متوجه شدم که بحمدالله توانسته ام رضایت دانش آموزان را جلب نمایم. نظرات دانش آموزان هر کلاس را برسی نموده  وخواسته های هر کدام را جداگانه دسته بند ی نمودم ودر هر کلاس طبق خواسته های آنها وتقاضا هایشان  را عمل می کردم.

 مهم ترین مسائلی که برای علاقه مند شدن به درس علوم عنوان می کردند عبارت بودند

 از :

 -   نحوه تدریس وبرخورد آموزگار

 - ایجاد انگیزه وشور وشوق وتنوع در کلاس

 -  استفاده از فیلم های  آموزشی وبرنامه های آموزشی تلویزیونی ضبط شده توسط دانش آموزان در مورد موضوعات علوم

 - تدوین  نرم افزار علوم تجربی به صورت  powerpoint   با استفاده از خلاصه دروس آموزگار

- تهیه ،ماکت  ووسایل دست ساخت موضوعات علوم تجربی  جهت شرکت در مسابقات وجشنواره های دانش آموزی

 -صحبت راجع به مسائل ومشکلات جوانان و آینده رشته تحصیل آنها

در ضمن طرح وپرسش نامه ای را که تهیه  کرده بودم را در اختیار مدیر ، سر گروه آموزشی وسایر همکاران علوم تجربی قرار دادم ونظرشان را در مورد طرح جویا شدم که خوشبختانه مورد توجه واقبال آنان قرار گرفت. انجام همه این کارها باعث شده بود نظر دانش آموزان در باره کلاس علوم تجربی تغییر کرده وتا حدودی باعث ایجاد علاقه وانگیزه در آنها شود . اما هنوز کار تمام نشده وباید باز هم تحقیق کرد وکار کرد چرا که راهی طولانی پیش رو داریم وبا دانش آموزان وفکر وروح آنها سروکار داریم به امید روزی که آنگونه باید بتوانیم بر دانش آموزان عزیز وتوانمد این مرز وبوم اثر گذار بوده ودراه پیشرفت وسرافرازی ایران عزیزمان بیش از پیش قدم برداریم.  

نتیجه گیری :

 نتیجه این روش ها را  در امتحان نیمسال دوم بارها وبارها مشاهده کرده ام :

 - میانگین نمرات کلاسی افزایش یافت. 

- دانش آموزانی بوده اند که بعضی دروس را نمره پائین آوردند ولی علوم تجربی را نمره خوب آوردند .

- خود دانش آموزان از روش تدریس وارزشیابی – اداره کلاس وروش های مختلف بسیار راضی  وخشنود بوده اند.

 راههای علاقه مندی دانش آموزان به کلاس :

- فعال نمودن وشرکت دادن دانش آموزان به کلاس در بحث های گروهی وارائه کنفرانس توسط آنان.

-ایجاد انگیزه در دانش آموز

- برخورد محترمانه  وارزش گذاری به شخصیت دانش آموز ودرک آنها

- آموزش نحوه صحیح مطالعه 5-ایجاد تنوع ونشاط  در کلاس  با استفاده از روش های نوین یادگیری   

 - همیاری باعث رشد ادراک دانش آموزان می شود ،زیرا آنها رغبت درپی فعالیت گروهی سطوح بالاتر یادگیری (کاربرد ، تجزیه وتحلیل و ارزیابی ) می شوند (الیس  ووالن ،1382،280 )

- در بحث های گروهی همه ی اعضای گروه فرصت اظهار نظر ورهبری را می یابند  ومهارت رهبری آنان تقویت می شود ، هم چنین کار کردن بایکدیگر را به طور طبیعی تجربه می کنند

 پیشنهاداتی جهت فراگیری بهتر درس علوم تجربی:

 - استفاده وآشنایی آموزگاران محترم با انواع روش های نوین  تدریس در فرایند یاد دهی ویادگیری که موجب تنوع وعلاقه  مندی بیشتر دانش آموزان در بحث های درسی وعلمی می شود.

- پیش مطالعه درسی توسط دانش آموزان  20 دقیقه قبل از تدریس آموزگار در کلاس.

- تهیه وسایل کمک آموزشی مربوط به آموزش علوم تجربی مانند انواع فیلم ،سی دی ونرم افزارهای آموزشی رایانه ای ، نقشه البته به شرط استفاده ازاین وسایل توسط آموزگاران.

- برگزاری بازدید های علمی برای دانش آموزان در درس علوم تجربی به صورت هدفمند وسازماندهی شده

- مشارکت هرچه بیشتر آموزگاران ومسئولان مدرسه ها با دانش آموزانی که قصد انجام فعالیت های خارج از مدرسه را دارند ، مانند تهیه ملزومات وامکانات برای تهیه ماکت ،وسایل دست ساخت وروزنامه دیواری وتحقیقات میدانی وتشویق این گونه فعالیت ها

- افزایش واهمیت دادن به دوره های تخصصی آموزش ضمن خدمت دانش افزایی آموزگاران علوم تجربی وشرکت فعال همکاران         

 -استفاده نکردن از آموزگاران غیر متخصص برای تدریس علوم تجربی  

- استفاده از ارزشیابی  مستمر از نحوه تدریس وتهیه چک لیست های آموزشی – یادگیری توسط آموزگاران

- مجهز کردن کتابخانه های مدارس به کتاب های علوم تجربی ومجلات آموزشی این رشته

- در صورت امکان تاسیس وتجهیز اتاق علومی مدارس ومناطق آموزش وپرورش وسیستم هوشمند رایانه ای

- برگزاری جشنواره های تدریس آموزگاران وجشنواره های از وسایل دست ساخت وتحقیقات دانش آموزی

-  استفاده از سایت تکنولوژی آموزشی وتجهیز مدارس به وسایل مورد نیاز به خصوص نقشه های آموزشی لازم و نرم افزارهای مورد نیاز آموزشی در درس علوم تجربی  که تدریس مطالب آن به کارگاه آموزشی مناسب نیاز دارد

- در صورت امکان برای هر درس کلاسی اختصاص داده شود وامکانات لازم مورد نیاز برای هر درس به تناسب رشته تحصیلی ودرسی که تدریس می شود در اختیار آموزگار ودانش آموزان قرارداده شود

- استفاده بیشتر از نرم افزا رهای آموزشی می تواند در علاقه دانش آموزان موثر باشد به عنوان مثال مطالب درسی را به صورت powerpoint  آماده کرده ودر کلاس استفاده شود همانطوری که بنده در دروس علوم تجربی این کار را انجام داده ام .

  - تشکیل وحمایت از انجمن های علمی فرهنگیان ودانش آموزان با امکانات وفضای فراهم  تشکیل بانک اطلاعاتی در دسترس عموم از موفقیت ها وتجارب گذشته دانش آموزان برتر وفرهنگیان نمونه

- احیای پژوهشگاه آموزگار به شکل علمی – پژوهشی نه صرفا در قالب گروههای آموزشی

- برنامه ریزی وسرمایه گذاری صبورانه وهدفمند برکیفیت آموزشی که به تبع  بعد از چند سال کمیت آموزشی مورد نظر را نیز فراهم می کند.

پیشنهادات جهت شرکت دادن دانش آموزان در کار گروهی :

دانش آموزان از همدیگر چیزهای زیادی می‌آموزند. آن‌ها اغلب راحت‌تر می‌توانند متوجه مطلبی شوند که یک تازه آموخته توضیح می‌دهد. اکثر دانش آموزان لذت می‌برند دست کم بخشی از وقت خود را صرف کار‌های گروهی کنند. پیشنهاد های زیر می تواند به شما کمک کنند تا بهره بیشتری از کار گروهی ببرید.

۱-در رابطه با دلایل خود برای فعالیت‌های گروهی، با دانش آموزان صادق باشید. با آن‌ها راجع به مزایای آموزش گروهی صحبت کنید.

۲-به جای رقابت، برای تشریک مساعی برنامه ریزی کنید. برای آن‌ها فعالیت‌های گروهی ترتیب بدهید تا تکالیف بین اعضای گروه تقسیم، و تجربه نصیب همه شود

۳-به دانش آموزان یاری دهید به همدیگر کمک کنند. دانش آموزان را تشویق به گرفتن تست از یکدیگر بکنید تا بتوانند به صورت غیر رسمی، همه در طرح سؤالات منطقی و هم در پاسخ دهی به پرسش‌ها تمرین کنند.

۴-دانش آموزان را به ارزشیابی اوراق یکدیگر بگمارید. کمترین خاصیت این کار آن است که آن‌ها پاسخ‌های خود را با نمونه پاسخ‌هایی که به آن‌ها داده‌اید مقایسه کنند. متعاقباً با افزایش مهارت آن‌ها در ارزشیابی کار یکدیگر، می‌توانید آن‌ها را به انواع پیچیده تری از ارزشیابی، که در آن دانش آموزان با در نظر گرفتن یک ضابطه ی معین یا از قبل توافق شده نسبت به کار همدیگر اظهار نظر می‌کنند، تشویق نمایید.

۵-به دانش آموزان فرصت دهید به همدیگر درس بدهند. درس دادن به دیگران بهترین راه برای ثبت دانسته‌های خود است

۶-گرو‌های متفاوتی تشکیل دهید. وقتی دانش آموزان را برای همکاری‌های دسته جمعی گروه بندی می‌کنید، راجع به نحوه ی آرایش آن‌ها بیندیشید. در شرایط مختلف ممکن است بخواهید آن‌ها را در گروه‌های دوستی، گروه‌های بر اساس توانایی و یا تیم‌های یادگیری جای دهید تا محدوده قابلیت‌ها و توانایی‌ها را متعادل سازید.

۷-مواظب احساسات آن‌ها باشید. نسبت به رسیدگی به مشکلات بین فردی درون گروهی حساس باشید. هیچ دلیلی ندارد دانش آموزانی را که هیچ علاقه ای به یکدیگر ندارند وادار به همکاری بکنید. شاید لازم باشد طرح‌هایی احتیاطی در نظر داشته باشید تا در صورت بروز اشکال، آرایش گروه‌ها را تغییر دهید.

۸-از تنبلی جلوگیری کنید. بر فعالیت‌های گروهی نظارت کنید تا مطمئن شوید دانش آموزی در یکی از گروه‌ها تنبلی نمی‌کند و  از مسئولیت شانه خالی نمی کند.

۹-دانش آموزان مشکل ساز را تقسیم کنید. گه گاه ترکیب گروه‌ها را تغییر دهید تا دانش آموزان محبوب یا مشکل ساز همیشه در گروه یکسانی باقی نمانند.

کلام آخر :

 -  با مطالعه وتحقیق چالش های مسیر کلاس خود را بشناسد وفاصله ذهنی ومهارتی خویش را با دانش آموزانش کم کند.

- در کلاس در س به فعالیت های کلاسی به مثابه لحظات مهم اصل زندگی می نگرد نه صرفا وظیفه

- همه دانش آموزان را دوست دارد اگر چه مطمئن است ممکن است همه آنها اورا دوست نداشته باشند.

- در فعالیت های کلاسی وشخصی خود را هدفمند ، پرتلاش،علاقه مندوکم انتظار نشان می دهد

 - دانش آموزان را برای آینده ای که می بیند می سازد نه صرفا برای برآوردن انتظارات روزمره گذشته وامروز

 - به دانش آموز ان شوق  وزیبایی های زندگی، اندیشیدن وارزش علم را می آموزد

 نتیجه گیری

این اقدام پژوهی نشان داد که استفاده از تجربه‌های واقعی به عنوان یک روش آموزشی می‌تواند به طور قابل توجهی بر انگیزه و علاقه دانش‌آموزان به یادگیری درس علوم تجربی تأثیر بگذارد. از طریق طراحی و اجرای فعالیت‌های عملی، نظیر آزمایش‌های ساده، بازدید از مراکز علمی و انجام پروژه‌های گروهی، دانش‌آموزان توانستند مفاهیم علمی را در محیط‌های ملموس و واقعی مشاهده کرده و درک عمیق‌تری از آن‌ها پیدا کنند.

نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش حاکی از آن است که دانش‌آموزانی که در فعالیت‌های تجربی شرکت کردند، نه تنها از نظر علمی پیشرفت کردند، بلکه انگیزه و علاقه بیشتری به یادگیری علوم تجربی نشان دادند. این امر نشان‌دهنده اهمیت ارتباط بین مفاهیم علمی و زندگی روزمره دانش‌آموزان است. همچنین، این پژوهش تأکید می‌کند که معلمان نقش کلیدی در ایجاد این ارتباط و طراحی تجربه‌های یادگیری جذاب دارند. با توجه به چالش‌های موجود در اجرای تجربه‌های واقعی، از جمله محدودیت‌های زمانی و منابع، پیشنهاد می‌شود که معلمان با برنامه‌ریزی دقیق و استفاده از امکانات موجود، به دنبال راهکارهایی برای غلبه بر این موانع باشند. به علاوه، برگزاری دوره‌های آموزشی برای معلمان به منظور آشنایی با روش‌های نوین تدریس و تجربی، می‌تواند به بهبود کیفیت آموزش در این حوزه کمک کند.

منابع قابل استفاده :

 - الیس ، سوزان ووالن . آشنایی با یادگیری از طریق همیاری ،ترجمه طاهر رستگار ومجید ملکان،نشرنی ، تهران ،چاپ هفتم ،1382

- بروس ، چویس،ویل ،مارشال ،الگوهای تدریس 2000 ، ترجمه محمد رضا بهرنگی ، نشر کمال تربیت تهران ،چاپ اول ،1380 .

- شعبانی ، حسن ، مهارت های آموزشی ، روش ها وفنون تدریس ، انتشارات سمت ، تهران ،1384 .

- حایری زاده ، قاسم خان ، سودابه ، محمد حسین ، یادگیری از طریق همیاری ، نشرنی ،تهران ، چاپ چهارم ، 1384 .

- کرامتی ، محمد رضا ، الگوهای برتر تدریس ، یادگیری مشارکتی ، نشر فراانگیزش ، مشهد ،چاپ دوم ،1384 .

- رقابت یا رفاقت در کلاس ، مجله روانشناسی تربیتی ، دانشگاه تهران ، سال سی ویکم ، شماره 2 ، پاییز وزمستان 1380 . 29