چگونه توانستم خلاقیت نوشتاری را در دانش آموزانم پرورش دهم؟
انشا به عنوان بیان روشن و زیبای افکار نویسنده درباره یک موضوع خاص، نیازمند رعایت اصول و قواعدی است. هر معلم ادبیات با توجه به تجربیات خود، روشهای خاصی را برای تدریس انشا انتخاب میکند و در طول زمان، بهترین شیوهها را در کلاس به کار میگیرد.
متأسفانه، کلاسهای انشا و نگارش برای بسیاری از دانشآموزان خستهکننده و تکراری به نظر میرسند، در حالی که این درس باید فضایی برای روشنسازی ذهن، آزادسازی اندیشهها و آرامش روح و قلب باشد. هدف این است که دانشآموزان بتوانند آزادانه از عقاید خود بگویند، از نوشتن لذت ببرند و تخیل خود را پرورش دهند.
کلاس انشا باید به گونهای طراحی شود که به دانشآموزان کمک کند تا خوب بنویسند، خوب فکر کنند و خوب صحبت کنند، نه اینکه تنها سوالاتی گیجکننده در ذهن آنها ایجاد کند. آگاهی از این که انشا به معنای خلق جملاتی است که احساسات و افکار درونی ما را منتقل میکند، میتواند انگیزهای برای دانشآموزان باشد تا بهترین جملات را انتخاب کرده و به نگارش بپردازند.
در نهایت، کلاس انشا باید فرصتی باشد برای تقویت اعتماد به نفس، خلاقیت و استقلال فکری دانشآموزان
کلاس انشا باید به محیطی تبدیل شود که در آن دانشآموزان بتوانند بدون ترس از قضاوت، افکار و احساسات خود را بیان کنند. این فضا باید تشویقکننده باشد و به دانشآموزان این امکان را بدهد که با اعتماد به نفس به نوشتن بپردازند. معلم باید به عنوان راهنما و مشوق عمل کند، به طوری که دانشآموزان احساس کنند ایدههایشان ارزشمند و قابل توجه است.
از سوی دیگر، برای ایجاد انگیزه در دانشآموزان، میتوان از روشهای خلاقانه و جذاب استفاده کرد. به عنوان مثال، استفاده از موضوعات متنوع و مرتبط با زندگی روزمره، فعالیتهای گروهی، و مسابقات نوشتاری میتواند به افزایش شور و شوق نوشتن کمک کند. همچنین، ارائه بازخورد مثبت و سازنده به دانشآموزان میتواند به تقویت مهارتهای نوشتاری آنها و ایجاد حس موفقیت کمک کند.
علاوه بر این، معلم باید به دانشآموزان آموزش دهد که نوشتن یک فرآیند است و نیاز به تمرین و تکرار دارد. با معرفی تکنیکهای مختلف نوشتاری، مانند طوفان فکری، نقشهکشی ذهنی و نوشتن پیشنویس، میتوان به دانشآموزان کمک کرد تا فرآیند نوشتن را بهتر درک کنند و از آن لذت ببرند.
در نهایت، هدف کلاس انشا باید این باشد که دانشآموزان نه تنها مهارتهای نوشتاری خود را تقویت کنند، بلکه با یادگیری نحوه بیان افکار و احساسات خود، به فردی خلاق و مستقل تبدیل شوند. این مهارتها نه تنها در نوشتن انشا، بلکه در سایر جنبههای زندگی آنها نیز کاربرد دارد و به آنها کمک میکند تا در آینده، به عنوان افرادی موثر و موفق در جامعه شناخته شوند.
بنابراین، با ایجاد یک محیط یادگیری مثبت و ارائه آموزشهای مناسب، میتوان به دانشآموزان کمک کرد تا به توانمندیهای نوشتاری خود پی ببرند و از این فرآیند لذت ببرند.
ارائه موضوع های پیشنهادی از سوی دانش آموزان در کلاس انشا ذوق نوشتن را در دانش آموزان تقویت می کند. آرایه های ادبی باعث زیبایی نوشته شده و کاربرد آن قوه ی تخیل دانش آموز را فعال می سازد. تشویق دانش آموزان به مطالعه ی کتاب ضمن ترویج فرهنگ کتاب خوانی، مهارت آنها را در نوشتن افزایش داده و دانش آموز را در ارائه ی مطالب ارزشمند یاری می دهد.
نوشتن داستان های کوتاه در زنگ انشا برای تقویت خلاقیت و قوه ی تخیل دانش آموزان مفید می باشد. با رعایت این موارد می توانیم در درس انشا شوق و علاقه ایجاد نمود و کلاس انشا را جذاب تر و متنوع تر نماییم. انشاء به معنی ایجاد کردن، پرورش دادن، ابداع و خلق کردن است.در اصطلاح ادبیات انشاء عبارت از نگارش جملات و عباراتی است که افکار نویسنده را به صورتی روشن و زیبا بیان کند که خواننده آنها را به سهولت بفهمد و برایش خوشایندو مطلوب باشد.
یکی از دغدغه های مسئولان بحث خلاقیت است. به کارگیری مهارت های دبیر خلاق در روند یادگیری فراگیرندگان قدم موثری است که می تواند در تدریس زبان و ادبیات فارسی تحول و دگرگونی ایجاد کند.
یکی از مهم ترین ویژگی های انسان، خلاقیت است. آدمها با استعدادهای درونی خود می توانند خلاق باشند. زمانی که این استعدادها و قدرت تفکر دانش آموزان پرورش می یابد و جهت دار می شوند، خلاقیت شکل می گیرد و یکی از ابعاد خلاقیت، خلاقیت در نوشتن است. متاسفانه درس انشاء در بعضی مدارس جدی گرفته نمی شود در حالی که انشا هم یعنی خلاقیت.
وقتی دانش آموز بداند که مدت زمان انشاء محدود است می کوشد افکارش را سریع مرور کند و افکار خود را هر چه سریعتر روی کاغذ بیاورد و بهترین استفاده را از حداقل زمان ممکن داشته باشد و می آموزد به دیگری وابسته نباشد، روی پای خود بایستد و می کوشد بهتر بنویسد.
وقتی دانش آموز بداند که به انشایش به چشم نقد نگاه خواهند کرد می کوشد قبل از دیگران خودش انشایش را نقد کند و تا حد امکان مطالب زائد و بی ارزش را حذف و مطالب جالب تری را جایگزین کند.
اگر دانشآموز تشویق شود که کتابهایی را که مطالعه میکند، خلاصهنویسی کند و آنها را در زنگ انشا برای دوستانش بخواند، این عمل به او کمک میکند تا به عادت مطالعه و فرهنگپذیری عادت کند و در نوشتن انشا نیز مهارت بیشتری پیدا کند.
همچنین، اگر دانشآموز متوجه شود که استفاده از احادیث و سخنان بزرگان دین و ادب میتواند به ارزش نوشتهاش بیفزاید، به طور مداوم تلاش خواهد کرد که در حین مطالعه، از این مطالب یادداشتبرداری کند تا در مواقع لازم از آنها استفاده کند.
علاوه بر این، اگر بداند که آرایههای ادبی چقدر میتوانند نوشتهاش را زیباتر کنند، قوه تخیل خود را به کار میگیرد و به آرایهپردازی میپردازد.
زمانی که دانشآموز بداند که اگر جملهای ارزشمند در انشایش بنویسد که توجه دوستانش را جلب کند، آنها یادداشتبرداری کرده و او را تحسین خواهند کرد، به طور ناخودآگاه به نوشتن جملات زیبا ترغیب میشود. همچنین، با یادداشت کردن مطالب مفید انشای همکلاسیها، میتواند در انشاهای آینده خود از آنها بهرهبرداری کند و مطالبش را غنیتر سازد.
بیان مسئله
هر فردی در جامعه به آموزش نیاز دارد تا مراحل رشد و تکامل خود را به درستی طی کند. به قول کانت، «بشر تنها با تعلیم و تربیت میتواند به کمال برسد و آدمی چیزی جز آنچه تربیت از او میسازد نیست». بنابراین، نیاز به آموزش و پرورش از حقوق مسلم هر فرد به شمار میرود و هرگونه تحول و پیشرفت فردی و اجتماعی، نتیجه مستقیم تربیت و آموزش است. در مورد تعلیم و تربیت و آثار آن، از دیرباز بحثهای فراوانی صورت گرفته و این گفته در واقع نمونهای کوچک از حقیقتی بزرگتر است.
یکی از دلایل اصلی حساسیت دانشآموزان و والدین نسبت به نمرههای درسی این است که آنها بر این باورند که هرچه فرد در دوران تحصیلی نمرههای بهتری کسب کند، به همان اندازه موفقیتهای شغلی و درآمد آیندهاش تضمین شده است. اما باید اذعان کرد که نمرههای درسی تنها نمایانگر موفقیت در معیارهای تعیینشده توسط معلمان برای آن درس و مقطع تحصیلی خاص هستند و نمیتوانند به تنهایی موفقیتهای آتی را تضمین کنند.
انشا به معنای آفریدن سخن و پرورش اندیشه است و در اصطلاح ادبیات، به نگارش جملات و عبارات زیبا و روشن اطلاق میشود که افکار و اندیشههای نویسنده را به گونهای بیان کند که خواننده به راحتی آنها را درک کند و از خواندن آنها لذت ببرد.
در این پژوهش، تلاش خواهد شد تا علل بیعلاقگی و بیانگیزگی دانشآموزان بررسی شود و راهکارهایی برای رفع این مشکلات ارائه گردد. هدف این است که با شناسایی موانع موجود، بتوانیم به بهبود فرآیند یادگیری و افزایش انگیزه در دانشآموزان کمک کنیم.
برای بررسی علل بیعلاقگی و بیانگیزگی دانشآموزان، ابتدا باید به عوامل مختلفی که بر فرآیند یادگیری تأثیر میگذارند، توجه کنیم. یکی از این عوامل، محیط آموزشی است. محیطی که دانشآموزان در آن یاد میگیرند، میتواند تأثیر زیادی بر انگیزه و علاقه آنها به یادگیری داشته باشد. اگر محیط کلاس درس خشک و خستهکننده باشد و از روشهای تدریس خلاقانه و جذاب استفاده نشود، دانشآموزان به سرعت نسبت به یادگیری بیعلاقه میشوند. علاوه بر محیط آموزشی، روشهای تدریس نیز نقش مهمی در ایجاد انگیزه دارند. معلمان باید از شیوههای نوین و متنوعی برای تدریس استفاده کنند که بتوانند توجه و علاقه دانشآموزان را جلب کنند. استفاده از فعالیتهای گروهی، پروژههای عملی و تکنولوژیهای آموزشی میتواند به افزایش مشارکت و انگیزه دانشآموزان کمک کند.
از دیگر عوامل مؤثر بر بیعلاقگی، انتظارات غیرواقعی و فشارهای اجتماعی است. بسیاری از دانشآموزان تحت فشار والدین و جامعه برای کسب نمرات بالا قرار دارند، که این فشار میتواند منجر به اضطراب و کاهش انگیزه شود. بنابراین، ضروری است که والدین و معلمان به دانشآموزان کمک کنند تا به جای تمرکز صرف بر نمرات، به یادگیری و رشد شخصی خود اهمیت دهند.
همچنین، ایجاد ارتباط مثبت و مؤثر بین معلم و دانشآموزان میتواند به افزایش انگیزه کمک کند. زمانی که دانشآموزان احساس کنند که معلم به آنها توجه دارد و از پیشرفتهایشان حمایت میکند، تمایل بیشتری برای یادگیری پیدا میکنند.
در نهایت، برای رفع مشکلات بیعلاقگی و بیانگیزگی در دانشآموزان، باید به آنها ابزارهای لازم برای یادگیری مستقل و خودآموزی ارائه داد. آموزش مهارتهای تفکر انتقادی، حل مسئله و خلاقیت میتواند به دانشآموزان کمک کند تا به یادگیری علاقهمند شوند و به طور فعال در فرآیند یادگیری شرکت کنند.
در نهایت، برای رفع مشکلات بیعلاقگی و بیانگیزگی در دانشآموزان، باید به آنها ابزارهای لازم برای یادگیری مستقل و خودآموزی ارائه داد. آموزش مهارتهای تفکر انتقادی، حل مسئله و خلاقیت میتواند به دانشآموزان کمک کند تا به یادگیری علاقهمند شوند و به طور فعال در فرآیند یادگیری شرکت کنند.
در نتیجه، با شناسایی و بررسی این عوامل و ارائه راهکارهای مناسب، میتوان به بهبود انگیزه و علاقهمندی دانشآموزان به یادگیری کمک کرد و در نهایت به ایجاد یک نظام آموزشی مؤثر و پایدار دست یافت. هدف این پژوهش، ارائه راهکارهایی است که میتواند به معلمان و والدین کمک کند تا دانشآموزان را در مسیر یادگیری و رشد شخصی یاری دهند.
کی از عوامل اصلی ناکامی در درس انشا، عدم استفاده از روشهای مناسب آموزشی است. اهمیت به کارگیری روشهای مطلوب در تدریس به قدری است که برخی از متخصصان علوم تربیتی آن را مهمتر از خود دانش محتوای درس میدانند. تلاش برای تدریس انشا امری ضروری و لازم است. متأسفانه، در کلاسهای ما، تدریس به شیوههای سنتی و تکرار مطالب گذشته محدود شده است. از منظر علوم تربیتی، هر فعالیتی که به صورت مکانیکی انجام شود، آموزشی به شمار نمیآید، زیرا در آن خلاقیت وجود ندارد و بدون خلاقیت، مسائل اجتماعی، اقتصادی، صنعتی و سیاسی قابل حل نخواهند بود. بنابراین، باید تلاش کنیم تا کلاس انشا به یک کارگاه نوشتن تبدیل شود.
موضوعات انشا و جملهنویسی در کلاس درس باید به گونهای طراحی شوند که خاطرهای در ذهن دانشآموزان تداعی کند یا به آنها امکان مشاهده و شناخت چیزی را بدهد تا بتوانند در مورد آن مطلب بنویسند. دانشآموزان دارای اختلال یادگیری معمولاً در بسیاری از جنبههای بیان نوشتاری نسبت به همکلاسیهای فاقد اختلال یادگیری، عقبتر هستند. این تفاوتها همواره پایدار نیست و تا حد زیادی قابل برطرف شدن است. دانشآموزان دارای اختلال یادگیری ممکن است در زمینه جملهنویسی و انشا نویسی، از نظر دستور زبان و محتوا ضعیفتر باشند. هرچند دانشآموزان بزرگتر از اصول نحوی و واژگان پیچیدهتری نسبت به دانشآموزان کوچکتر استفاده میکنند، اما نیاز به حمایت و راهنمایی در زمینه نوشتن همچنان وجود دارد.
انشا در لغت به معنای آفریدن سخن و پرورش و بزرگ کردن آن است. در اصطلاح ادبیات، انشا به نگارش جملات و عباراتی اطلاق میشود که افکار و اندیشههای نویسنده را بهصورت روشن و زیبا بیان کند تا خواننده بهراحتی آنها را درک کرده و از خواندن آنها لذت ببرد.
توصیف وضعیت موجود
اینجانب سارا شکری کلیسا آموزگار پایه پنجم آموزشگاه غیردولتی گلمان هستم. کلاسی که اقدام پژوهی فوق را مبتنی بر آن انجام می دهم پایه پنجم این آموزشگاه می باشد که 20 نفر جمعیت دارد.
پس از چند جلسه تدریس به این نتیجه رسیدم که دانشآموزان بهراحتی نمیتوانستند بنویسند و افکار خود را بیان کنند و درس انشا برای آنها جذابیتی نداشت. این نارسایی حتی بر نحوه پاسخگویی آنها در دروس کتبی نیز تأثیر گذاشته بود. این مسئله ذهن مرا به خود مشغول کرده بود که چگونه میتوانم دانشآموزان را به درس انشا علاقهمند کنم و شیوههای تفکر را در مورد یک موضوع برای آنها فراهم آورم. همچنین میخواستم کلاس انشا را از حالت خشک و بیروح خارج کنم و با استفاده از روشهای مختلف، تجربیات اولیا، همکاران، مشاوران و متخصصین تعلیم و تربیت، دانشآموزان را از مراحل تفکر تحلیل، ترکیب، نقادی و نوآوری و ابداع عبور دهم. هدف من پرورش قدرت تفکر و تحلیل آنها بود.
گردآوری اطلاعات و شواهد(1)
برای حل این مشکل، ابتدا به جمعآوری تجربیات والدین دانشآموزان در ارتباط با درس انشا پرداختم. در جلسهای که در آبان ماه برگزار شد، این مسئله را مطرح کرده و از تجربیات همکاران محترم نیز بهرهبردم. در این راستا، به مطالعه کتابهای مختلفی مانند «آیین نگارش»، «رهیافتهای آموزشی و تربیتی در درس انشا»، «خودآموز روش تدریس مهارت نوشتن در دوره ابتدایی»، «خودآموز روش تدریس زبان فارسی»، «شیوههای خلاق آموزش انشا» و «آموزش خاطرهنویسی» پرداختم.
در یک تقسیمبندی کاری، در مرحله اول، از چند نفر از همکاران درباره نحوه تدریس زنگ انشا سؤال کردم که آیا نگارش باید در منزل یا در کلاس انجام شود. همچنین نظرات والدین دانشآموزانی که در مدرسه حاضر میشدند را جویا شدم و یادداشت کردم. نتایج نشان داد که نظرات متفاوتی وجود دارد. در یک نمونه آماری که بهدست آوردیم، مشخص شد که اکثر انشاها در منزل نوشته میشوند. این روش، با توجه به تحقیقات و نظرات اکثر متخصصان تعلیم و تربیت، کاملاً منسوخ است و بیشتر والدین از این موضوع ناراضی بودند. همچنین، دانشآموزان در کلاس تمایلی به شنیدن نوشتههای همکلاسیهای خود نشان نمیدادند.
براي اكثر دبیران نيز ساعت انشا كسل كننده و خسته كننده مي باشد , در يك نظر سنجي از بچه ها , آنها نيز بيان كردند كه نمي دانند چگونه انشا بنويسند , موضوعات براي آن ها قابل فهم نيست , مورد علاقه آنها نيست.
در نوشتههایی که در مورد نگارش، بهویژه نگارش خلاق در مقطع متوسطه اول جمعآوری کردیم، در پایان بهطور مختصر به برخی از نکات کلیدی اشاره میشود. در ساعت انشا میتوان با ایفای نقش، قصهگویی و نمایش خلاق به عالیترین اهداف زبانآموزی دست یافت که نوشتن نیز یکی از این اهداف است. این فعالیتها به ایجاد ارتباط انسانی و عاطفی، نظمدهی به افکار و گفتار، و پرورش قوه تفکر، استدلال و استنتاج کمک میکنند و بهطور کلی به رشد و شکوفایی خلاقیت و استعدادهای زبانی دانشآموزان منجر میشوند.
.
برای حل این مشکل ابتدا به جمع آوری تجربیات اولیا دانش آموزان در ارتباط با درس انشا پرداختم و در جلسه ی ارتقا کیفیت دبیران در آبان ماه مسئله را مطرح نمودم
پیشینه ی تحقیق در مورد درس انشا:
نتایج تحقیق سیر تاریخی درس انشا در کتاب های درسی مدارس ایران از سال 1300 تا 1373 کاری از سید حسین محمدی حسینی نژاد به شرح ذیل است.
1- به دلیل این که در کار تالیف کتاب های درسی به ویژه انشا هیات های علمی، تخصصی نظارت نداشته اند، توجه جدی و پیگیر به این درس نشده است.
2- کتابهای راهنمای انشا عملا فاقد یک برنامه عملی و هدف دار برای درس انشا می باشد.
3- دانش آموزان در تمام مقاطع این درس را دوست دارند و آن را جدی تلقی می کنند.
تجزیه و تحلیل اطلاعات
پس از بررسی نظرات والدین و همکاران، به این نتیجه رسیدم که در درس انشا موانع زیادی وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از:
ضعف در فرهنگ مطالعه
عدم جایگاه فرهنگ انتقاد و رواج فرهنگ تملق
فرهنگ عدم جرأت و وابستگی به خانواده برای ابراز ایدهها و مواجهه با مسائل و ارائه راهحلها
نبود تشویقهای مؤثر و مناسب
عدم ارزشگذاری به نوشتههای ابتدایی
ملموس نبودن موضوعات و مسائل مورد بحث و تکراری بودن آنها
همکاری نامناسب خانوادهها
عدم وجود ارزیابی دقیق از درس انشا
پنداشتن خلاقیت و ابداع بهعنوان ویژگیهای ذاتی و ارثی
عدم وضوح جایگاه درس انشا در برنامه درسی، بهطوری که این درس بهصورت اعتقادی سهلالوصول تلقی میشود و زمان آن برای تکمیل دروس دیگر در نظر گرفته میشود.
دانشآموزان بی انگیزه در مدرسه و راهبردهای افزایش انگیزش
همهی ما از اهمیت انگیزه در زندگی آگاهی کامل داریم، با این حال بیشتر ما احساس میکنیم در زندگی به اندازهی کافی دارای انگیزه نیستیم. انگیزه به ما کمک میکند تا احساس رضایتخاطر کنیم، دربارهی خودمان احساس مسئولیت نماییم و بر زندگی خود تسلط داشته باشیم.. بیانگیزگی در بین دانشآموزان این نگرانی را در والدین و دبیران بهوجود میآورد که شاید آنها نتوانند در مورد خود به درستی عمل کنند، به بیراهه بروند یا حتی زندگی خود را تلف کنند. موقعیت و شرایط محیط آموزشی از جمله عواملی است که با بیانگیزگی دانشآموزان ارتباط نزدیک دارد. دبیر مهمترین نقش را در مدرسه ایفا میکند و چگونگی عملکرد دانشآموز به رفتار دبیر بستگی دارد. برای دبیر انگیزهی دانشآموز هم بهعنوان هدف و هم بهعنوان وسیلهی پیشرفت در سایر زمینهها اهمیت بسیار بالایی دارد. لذا در این بحث بهطور مختصر ابتدا با علائم دانشآموزان بیانگیزه و سپس به سببشناسی و راهکارهای مناسب جهت بالا بردن انگیزهی لازم در دانشآموزان خواهیم پرداخت. پس از تجزيه و بررسي و تحقيق و مطالعه منابع موجود خلاصه يافته هاي حاصل از اين تجزيه و تحليل ( علل ناتواني دانش آموزان در نگارش انشا بدين شرح مي باشد)
1- عدم آشنايي دانش آموزان با طرز و چگونگي انشا كه دلايل آن در وضعيت موجود نوشته شد , كه در دوم متوسطه اول آشنايي دانش آموزان فقط با جمله بندي بوده است.
2- دانش آموزان نمي دانند كه در مورد چه بنويسند , كدام موضوعات و مطالب در نوشتن آنها كمك خواهد كرد.
3- انشا در سر كلاس نوشته نمي شود , محول كردن نگارش به محوطه خارج از كلاس كه لاجرم دانش آموزان از اولياي دانش آموزان استفاده نمايد.
4- عدم علاقه و رغبت دبیران و همچنين عدم آشنايي با قواعد موضوعات مناسب هر پايه مطابق با اصول روان شناسي , و توانايي ذهني
5- تقويت نكردن مهارت گوش دادن دانش آموزان به انشاهاي خوانده شده در كلاس درس.
6- عـدم فضـاي آزاد , و فضـاي پـرسـش و پـاسـخ و نقـد و بـررسـي نوشته هاي دانش آموزان در كلاس .
7- مناسب نبودن موضوعات انتخاب شده با توجه به گروه سني و همچنين تكراري بودن موضوعات.
8- عدم مطالب كتاب هاي قصه و داستان پروري ذهن هاي دانش آموزان در مدرسه و بيرون از مدرسه.
9- دبیران معيارهاي مشخص در ارزشيابي انشا در دست ندارند.
والدین و معلمان گاهی با استفاده از سخنان به ظاهر ملایم و بیضرر، موجب کاهش انگیزه در دانشآموزان میشوند. برای مثال، به دانشآموزی که در آستانه مردود شدن است میگویند: «ما میدانیم تو یک نابغه نیستی و توقع معجزهای از تو نداریم. فقط میخواهیم در حد تواناییات درس بخوانی و اگر نمره قبولی بگیری، ما راضی خواهیم بود.» این نوع صحبتها به دانشآموز این امکان را نمیدهد که برای دستیابی به درجات عالی تلاش کند؛ حتی اگر تمام تلاش خود را هم به کار گیرد، تنها انتظارش از خود یک «قبولی» خواهد بود. پیامی که میتواند انگیزه فرد را افزایش دهد این است:
راه کارهای خلاقانه پیرامون تقویت انشای دانش آموزان :
تقویت انشای دانشآموزان نیازمند استفاده از روشهای خلاقانه و متنوع است. در ادامه، چند راهکار خلاقانه برای بهبود مهارتهای نوشتاری دانشآموزان ارائه میشود:
کارگاههای نویسندگی
برگزاری کارگاههای نویسندگی با موضوعات مختلف که در آن دانشآموزان بتوانند به صورت گروهی یا انفرادی بنویسند و ایدههای خود را به اشتراک بگذارند.
استفاده از بازیهای نوشتاری
طراحی بازیهای نوشتاری مانند «داستانسازی گروهی»، که در آن هر نفر یک جمله اضافه میکند و داستان را پیش میبرد. این فعالیت باعث افزایش خلاقیت و تفکر گروهی میشود.
. ایجاد وبلاگ یا نشریه کلاس
راهاندازی یک وبلاگ یا نشریه آنلاین که دانشآموزان بتوانند نوشتههای خود را منتشر کنند. این کار به آنها انگیزه میدهد تا نوشتههای خود را بهبود بخشند.
استفاده از تصاویر و هنر
ارائه تصاویر یا نقاشیها به عنوان منبع الهام برای نوشتن. دانشآموزان میتوانند داستانهایی بر اساس آن تصاویر بنویسند.
نویسندگی با موضوعات واقعی
تشویق دانشآموزان به نوشتن درباره تجربیات واقعی خود یا موضوعات اجتماعی و فرهنگی که برای آنها مهم است. این کار به آنها کمک میکند تا ارتباط بیشتری با نوشتههای خود برقرار کنند.
برگزاری جلسات نقد و بررسی
برگزاری جلسات نقد و بررسی نوشتهها، جایی که دانشآموزان میتوانند نوشتههای یکدیگر را بخوانند و نظرات سازنده ارائه دهند. این کار باعث بهبود مهارتهای نوشتاری و تفکر انتقادی میشود.
استفاده از فناوری
بهرهگیری از نرمافزارها و اپلیکیشنهای نوشتاری که به دانشآموزان کمک میکند تا نوشتههای خود را ویرایش و بهبود بخشند.
تشویق به نوشتن روزانه
ایجاد عادت نوشتن روزانه، مثلاً با ارائه یک دفترچه یادداشت که دانشآموزان در آن روزانه درباره هر موضوعی بنویسند.
نویسندگی با استفاده از موسیقی
استفاده از آهنگها و شعرها به عنوان منبع الهام برای نوشتن. دانشآموزان میتوانند احساسات و داستانهای خود را بر اساس موسیقی بنویسند.
پروژههای گروهی
طراحی پروژههای گروهی که در آن دانشآموزان باید با همکاری یکدیگر یک داستان یا مقاله بنویسند. این کار به آنها کمک میکند تا مهارتهای ارتباطی و همکاری را تقویت کنند.
با استفاده از این راهکارها، میتوان به تقویت مهارتهای انشای دانشآموزان کمک کرد و آنها را به نوشتن خلاقانه و موثر تشویق نمود.
چگونگی انجام کار
پس از توضیح چگونگی نگارش انشا و بیان نکات لازم نگارشی به دانشآموزان، چند نمونه انشا را برای آنها خواندم. تصمیم گرفتیم که در جلسه بعد، همه دانشآموزان دفترهای انشای خود را به کلاس بیاورند و در کلاس انشا بنویسند. هرچند در ابتدا بچهها با این موضوع مخالفت میکردند و اعتماد به نفس لازم برای نگارش انشا را در کلاس نداشتند، اما پس از مدتی بحث و بررسی، متقاعد شدند که این کار را خودشان انجام دهند تا در کلاسهای بالاتر بتوانند از عهده این وظیفه برآیند.
براي بار اول در مورد يك داستان كه در هفته گذشته از كتاب داستان خوانده بودم روي تخته سياه يك جمله از آن را بدين مضمون نوشتم (( يك روز خرگوش كوچولو تصميم گرفت تنهايي به جنگل برود كمي كه از خانه ي خودش دور شد يك دفعه صداي بلندي را ... . )) از دانش آموزان خواستم هر كس بنا به علاقه و سليقه خود , ادامه اين جملات را بنويسند. بچه ها خيلي احساس نارضايتي مي كردند وقتي گفتم حتي اگر دو سطر هم بنويسند قبول است , براي من خيلي اهميت دارد قبول كردند و نمره خوبي خواهند گرفت , كم كم شروع به نوشتن كردند جلسه نگارش چون اولين بار طولاني شد , تمامي انشاها و ذكر تاريخ و امضا , قرار شد كه در جلسه بعد در كلاس خوانده شود, بعضي از انشاها خيلي خوب نوشته شده بود , قدرت تخيل , خلاقيت بعضي از بچه ها خيلي خوب بود , برخي ديگر از نظر جمله نويسي و اصول نوشتاري مشكل داشتند.
بعضي ها انشاهاي خنده داري داشتند با خواندن انشاها به كلاس شادابي مي بخشيدند , رضايت دانش آموزان را از اين روش احساس مي كرديم.
برای افزایش دقت دانشآموزان و اطمینان از توجه آنها، مقرر شد که پس از خواندن هر متن انشا، آن متن مورد نقد و بررسی قرار گیرد و یکی از دانشآموزان بهصورت تصادفی خلاصهای از انشای خواندهشده را برای کلاس بازگو کند. هرچند شروع این کار با دشواری همراه بود، زیرا دانشآموزان در ابتدا قادر به نوشتن نبودند، اما در جلسات آینده، رغبت و علاقه آنها بهوضوح افزایش یافت. برای بررسی و مقایسه تفاوت روند و پیشرفت نگارش، نمونههایی از انشاهای جلسات اول تا ششم جمعآوری شد. نکته مهمتر این بود که اعتماد به نفس آنها به سطحی رسیده بود که میتوانستند بدون کمک و دیکتهگرفتن از دیگران، خودشان درباره موضوع ارائهشده، حتی اگر چند سطر باشد، بنویسند.
برای جذابتر کردن درس انشا و تشویق دانشآموزان به نوشتن بهتر و شکوفا کردن استعدادهای نوشتاری آنها، همچنین برای اینکه بتوانند بهترین واژهها را در جملات مناسب قرار دهند و متنی روان و زیبا از نظر ساختار زبانی ایجاد کنند، فعالیتهای زیر را در کلاس انشا اجرا کردم:
انواع انشا:
انشا به عنوان یک نوع نوشتار خلاقانه و بیان احساسات، افکار و ایدهها، انواع مختلفی دارد که هر کدام ویژگیها و اهداف خاص خود را دارند. در زیر به توضیح انواع انشا میپردازیم:
1. انشای توصیفی
این نوع انشا به توصیف یک مکان، شخص، شیء یا احساس خاص میپردازد. هدف آن این است که خواننده بتواند با استفاده از توصیفهای دقیق و جزئیات، تصویر روشنی از موضوع مورد نظر در ذهن خود بسازد.
2. انشای داستانی
انشای داستانی شامل روایت یک داستان یا حادثه است. این نوع انشا معمولاً شامل شخصیتها، مکان، زمان و یک خط داستانی است. هدف آن سرگرم کردن خواننده و ایجاد ارتباط عاطفی با او است.
3. انشای تحلیلی
این نوع انشا به بررسی و تحلیل یک موضوع خاص میپردازد. نویسنده در این نوع انشا به بررسی جوانب مختلف یک موضوع، مقایسه و نتیجهگیری میپردازد. این نوع انشا معمولاً شامل استدلال و شواهد است.
4. انشای توجیهی
انشای توجیهی به بیان دلایل و استدلالها برای یک نظر یا عقیده خاص میپردازد. نویسنده در این نوع انشا باید دلایل خود را بهخوبی بیان کند و آنها را با شواهد و مثالهای مناسب پشتیبانی نماید.
انشای احساسی
این نوع انشا بر بیان احساسات و عواطف نویسنده تمرکز دارد. نویسنده در این نوع انشا میتواند تجربیات شخصی، احساسات و افکار خود را بهصورت صمیمانه و احساسی بیان کند.
6. انشای علمی
انشای علمی به ارائه اطلاعات و توضیحات در مورد یک موضوع علمی خاص میپردازد. این نوع انشا معمولاً شامل دادهها، آمار و شواهد علمی است و هدف آن آموزش و آگاهیبخشی به خواننده است.
7. انشای انتقادی
این نوع انشا به نقد و بررسی یک اثر، پدیده یا موضوع خاص میپردازد. نویسنده در این نوع انشا نظر خود را درباره نقاط قوت و ضعف موضوع مورد نظر بیان میکند و ممکن است راهکارهایی نیز ارائه دهد.
8. انشای تجربی
این نوع انشا به بیان تجربیات شخصی نویسنده در یک موقعیت خاص میپردازد. نویسنده میتواند احساسات و افکار خود را درباره آن تجربه بیان کند و از آن درسهایی که گرفته است، صحبت کند.
9. انشای مقایسهای
انشای مقایسهای به بررسی و مقایسه دو یا چند موضوع، شخصیت یا پدیده میپردازد. نویسنده در این نوع انشا به شباهتها و تفاوتهای بین موضوعات اشاره میکند.
10. انشای توصیفی-تحلیلی
این نوع انشا ترکیبی از توصیف و تحلیل است. نویسنده ابتدا موضوع را بهطور دقیق توصیف میکند و سپس به تحلیل آن میپردازد.
با شناخت این انواع انشا، دانشآموزان میتوانند مهارتهای نوشتاری خود را در زمینههای مختلف تقویت کنند و به شیوههای مختلفی به بیان افکار و احساسات خود بپردازند.
مراحل نوشتن انشا:
نوشتن انشا فرآیندی است که نیاز به برنامهریزی و تفکر دارد. در ادامه، مراحل نوشتن انشا بهطور خلاصه توضیح داده شده است:
1. انتخاب موضوع
ابتدا باید موضوع انشا را انتخاب کنید. این موضوع میتواند از پیش تعیینشده باشد یا خودتان آن را انتخاب کنید. مهم است که موضوع برای شما جالب و جذاب باشد.
2. تحقیق و جمعآوری اطلاعات
اگر موضوع نیاز به اطلاعات بیشتری دارد، میتوانید تحقیق کنید. این شامل خواندن کتابها، مقالات یا منابع آنلاین و جمعآوری نکات و ایدههای مرتبط است.
3. ایجاد طرح کلی (خلاصه)
قبل از شروع به نوشتن، یک طرح کلی برای انشای خود تهیه کنید. این طرح شامل مقدمه، بدنه و نتیجهگیری است. در این مرحله میتوانید نکات اصلی و جزئیات را مشخص کنید.
4. نوشتن مقدمه
مقدمه باید توجه خواننده را جلب کند و موضوع را معرفی کند. میتوانید با یک سوال، نقل قول یا جملهای جذاب شروع کنید.
5. نوشتن بدنه
در این بخش، نکات اصلی و جزئیات را بهطور کامل توضیح دهید. هر پاراگراف باید یک ایده اصلی داشته باشد و با جملات پشتیبان توضیح داده شود. سعی کنید از مثالها و توصیفهای دقیق استفاده کنید.
6. نوشتن نتیجهگیری
در این بخش، خلاصهای از نکات اصلی را ارائه دهید و به نتیجهگیری بپردازید. میتوانید احساسات یا افکار نهایی خود را درباره موضوع بیان کنید.
7. ویرایش و بازنگری
پس از نوشتن انشا، آن را بازخوانی کنید و به دنبال اشتباهات نگارشی، املایی و گرامری بگردید. همچنین میتوانید ساختار جملات و پاراگرافها را بررسی کنید و در صورت نیاز تغییرات لازم را اعمال کنید.
8. دریافت بازخورد
اگر ممکن است، انشای خود را به یک دوست، معلم یا والدین نشان دهید و از آنها بخواهید نظرات و پیشنهادات خود را ارائه دهند.
9. اصلاح نهایی
بر اساس بازخوردهایی که دریافت کردهاید، اصلاحات نهایی را انجام دهید و انشای خود را آماده کنید.
10. ارائه انشا
در نهایت، انشای خود را در کلاس یا در هر موقعیتی که لازم است، ارائه دهید. میتوانید از لحن مناسب و اعتماد به نفس استفاده کنید تا تأثیر بهتری بر روی مخاطب بگذارید.
با دنبال کردن این مراحل، میتوانید انشایی منسجم و جذاب بنویسید که احساسات و افکار شما را بهخوبی منتقل کند.
تجديدنظر در روش هاي انجام گرفته
پس از بحث و بررسي , نقد روش هاي انجام شده بدين نتيجه رسيديم كه دانش آموزان موضوعات داستاني , داستان هايي را مي توانند بهتر بنويسند كه خود قهرمان شوند مانند اين نمونه (( اگر من پادشاه تمام جهان بودم ... . )) با اين شيوه مي توان از منظر روان شناسي و روانكاوي نيز نگريست و به علايق و زمينه هاي رواني آنها پي برد , در جهت تنوع بخشي ساعت انشا مقرر شد از كارت تصويري نيز استفاده گردد, تصوير خواني و از تصاوير عنواني براي نوشته ها استفاده گردد به كيفيت ها بيشتر از كميت ها مورد توجه قرار گيرد و در خصوص موضوع فهرستي از واژه ها قبلاً تهيه كرده و در اختيار آنان قرار داد كه بر گنجينه ي لغات آنها افزود. با اين روش ها با پيگيري و تدوين برنامه هاي جديد , مهارت هاي گوش دادن و نوشتن تقويت خواهد شد.
نتايج
با توجه به موارد ذكر شده مي توان به نتايج زير اشاره كرد با اجراي اين روش ها :
- دانش آموزان خود قادر به نوشتن انشا شدند هر چند در حد چند سطر
- اكثريت دانش آموزان به خاطر تخيلي بودن داستان ها علاقمند به نوشتن شده بودند.
- دانش آموزان اعتماد به نفس لازم را در نوشتن پيدا كرده بودند.
- با اين روش ها بهتر مي توانيم از زمينه هاي رواني و علايق آنها پي ببريم.
- دانش آموزان مستعد در نگارش شناسايي و هدايت مي شدند.
- مهارت هاي گـوش دادن و صحبت كـردن آنها در كنار مهارت نوشتن تقويت مي شود.
- با توجه به روند صعودي پيشرفت , در مقايسه انشاها – توالي مطالب , گنجينه لغات و تنوع مطلب بهتر مي شود.
- دانش آموزان با قرار دادن خود به جاي قهرمان علاقمند مي شوند و روحيه شادابي در اين رنگ دارند.
- چون خود را قهرمان داستان مي دانند در مواجه شدن با مشكلات خلاقانه تصميم مي گيرند و از مواجه با شكست هراس نداشته و آثار مطلوبي در زندگي آينده آنها خواهد داشت.
پیشنهادات
تقویت انشای دانشآموزان یکی از جنبههای مهم آموزش زبان و ادبیات است. در زیر چند پیشنهاد برای بهبود مهارتهای نوشتاری دانشآموزان ارائه میشود:
1. خواندن متون مختلف
تنوع در خواندن: تشویق دانشآموزان به خواندن کتابها، مقالات، داستانها و شعرهای مختلف. این کار به آنها کمک میکند تا با سبکهای مختلف نوشتاری آشنا شوند.
تحلیل متون: پس از خواندن، از دانشآموزان بخواهید که دربارهی ساختار، لحن و موضوع متن صحبت کنند.
2. نوشتن روزانه
دفترچه یادداشت: ایجاد عادت نوشتن روزانه با استفاده از یک دفترچه یادداشت. دانشآموزان میتوانند احساسات، تجربیات و افکار خود را بنویسند.
موضوعات مختلف: هر روز یک موضوع مختلف برای نوشتن انتخاب کنید تا تنوع ایجاد شود.
3. تمرین ساختارهای نوشتاری
آموزش ساختار انشا: آموزش ساختار پایه انشا (مقدمه، بدنه، نتیجهگیری) و تمرین بر روی هر بخش.
تکنیکهای نوشتاری: معرفی تکنیکهایی مانند «نقشه ذهنی» برای سازماندهی افکار قبل از نوشتن.
4. استفاده از بازیهای نوشتاری
بازیهای گروهی: برگزاری بازیهای نوشتاری مانند «داستانسازی گروهی» که در آن هر دانشآموز یک جمله اضافه میکند.
چالشهای نوشتاری: ایجاد چالشهای نوشتاری با موضوعات خاص و زمان محدود.
5. بازخورد و ویرایش
کار گروهی: تشویق دانشآموزان به تبادل انشاها و ارائه بازخورد به یکدیگر. این کار به آنها کمک میکند تا نقاط قوت و ضعف خود را شناسایی کنند.
ویرایش انشا: آموزش تکنیکهای ویرایش و اصلاح انشاها، از جمله بررسی گرامر، املاء و ساختار جملات.
6. استفاده از تکنولوژی
نرمافزارهای نوشتاری: معرفی نرمافزارها و اپلیکیشنهای کمکنوشتاری که میتوانند به بهبود نوشتار کمک کنند.
وبلاگنویسی: تشویق دانشآموزان به ایجاد وبلاگ و نوشتن مطالب در آن.
7. الهام از هنر و رسانه
فیلم و موسیقی: استفاده از فیلمها و آهنگها به عنوان منبع الهام برای نوشتن. دانشآموزان میتوانند دربارهی موضوعات مطرح شده در آنها بنویسند.
تصاویر و کارتونها: ارائه تصاویر یا کارتونها و درخواست از دانشآموزان برای نوشتن داستانی بر اساس آنها.
8. توسعه مهارتهای تفکر انتقادی
بحث و گفتگو: برگزاری جلسات بحث و گفتگو دربارهی موضوعات مختلف که به تفکر انتقادی و تحلیل عمیقتر منجر میشود.
پرسشهای باز: طرح پرسشهای باز که دانشآموزان را به تفکر و نوشتن تشویق کند.
با اجرای این پیشنهادات، دانشآموزان میتوانند مهارتهای نوشتاری خود را تقویت کرده و به نویسندگانی خلاقتر و با اعتماد به نفستر تبدیل شوند.
دانش آموزان متوسطه اول بايد تناسب , اندازه و كيفيت استفاده از لغات مطابق گنجينه لغات و ساير مسايل رعايت و مدنظر قرار گيرد و حتي چند جلسه آغاز سال با روند نگارش مخصوصاً با توجه به گروه سني شان آموزش داده شوند , حتي چندين مورد از انشاهاي سوم متوسطه اول هاي سال قبل خوانده شود اين آموزش ها با توجه به توانايي و ذوق و سليقه هـر دبیر و ديـدگاه وي مي تـواند گوناگون باشد
نحوه ارزش يابي
ارزیابی و نمرهدهی درس انشا یکی از چالشهای مهم در آموزش زبان و ادبیات است. برای ارزیابی دقیق و مؤثر انشای دانشآموزان، باید معیارهای مشخص و دقیقی تعیین شود. در زیر به نحوه ارزیابی و معیارهای نمرهدهی درس انشا اشاره میشود:
1. معیارهای ارزیابی انشا
الف) محتوا
وضوح و دقت موضوع: آیا موضوع انشا بهطور واضح بیان شده است؟
عمق و غنای محتوا: آیا دانشآموز ایدهها و نظرات خود را بهخوبی توسعه داده است؟
استدلال و مثالها: آیا از مثالها و شواهد برای پشتیبانی از ایدهها استفاده شده است؟
ب) ساختار
ترتیب منطقی: آیا انشا دارای مقدمه، بدنه و نتیجهگیری منظم است؟
انتقال مناسب بین پاراگرافها: آیا جملات و پاراگرافها بهخوبی به هم متصل شدهاند؟
ج) زبان و سبک نوشتاری
گرامر و املاء: آیا متن از نظر گرامری و املایی صحیح است؟
تنوع واژگان: آیا از واژگان متنوع و مناسب استفاده شده است؟
لحن و سبک: آیا لحن نوشتار با موضوع و مخاطب مناسب است؟
د) خلاقیت و اصالت
نوآوری: آیا دانشآموز ایدههای جدید و منحصر به فردی ارائه کرده است؟
شخصیت نویسنده: آیا صدای شخصی نویسنده در متن مشهود است؟
2. نحوه نمرهدهی
الف) سیستم نمرهدهی
مقیاس نمرهدهی: میتوان از یک مقیاس نمرهدهی ۱ تا ۲۰ یا ۱ تا ۱۰ استفاده کرد. هر یک از معیارهای فوق میتواند نمره خاصی را به خود اختصاص دهد.
نمرهگذاری وزنی: میتوان برای هر معیار وزن خاصی تعیین کرد. به عنوان مثال، محتوا ۴۰ درصد، ساختار ۳۰ درصد، زبان و سبک ۲۰ درصد و خلاقیت ۱۰ درصد.
ب) چکلیست ارزیابی
ایجاد یک چکلیست برای هر یک از معیارها که شامل سوالات و نکات کلیدی باشد. این چکلیست میتواند به معلم کمک کند تا ارزیابی دقیقتری داشته باشد.
ج) بازخورد کیفی
همراه با نمره، ارائه بازخورد کیفی به دانشآموزان بسیار مهم است. این بازخورد میتواند شامل نقاط قوت و ضعف، پیشنهادات برای بهبود و نکات مثبت باشد.
3. روشهای ارزیابی
ارزیابی خودی: تشویق دانشآموزان به ارزیابی انشای خود با استفاده از معیارهای مشخص.
ارزیابی همتا: برگزاری جلسات ارزیابی همتا که در آن دانشآموزان به یکدیگر بازخورد میدهند.
ارزیابی مستمر: ارزیابی انشاها بهصورت مستمر و نه فقط در پایان ترم، تا پیشرفت دانشآموزان در طول زمان مشاهده شود.
نتیجهگیری
ارزیابی انشا باید بهگونهای باشد که نه تنها به نمرهدهی صرف محدود نشود، بلکه به یادگیری و رشد دانشآموزان کمک کند. استفاده از معیارهای مشخص و ارائه بازخورد سازنده میتواند به بهبود مهارتهای نوشتاری دانشآموزان کمک کند.
گردآوری شواهد (2)
اجرای شیوههای پیشبینیشده بهطور محسوس نشاندهنده بهبودی وضعیت موجود بود. تحول مثبتی که در دانشآموزان ایجاد شده بود، با توجه به رضایت اولیا و نظرات مثبت همکاران، قابل مشاهده بود. اکنون دانشآموزان به راحتی مینوشتند، درباره مسائل روز اظهار نظر میکردند و در صف صبحگاهی انشای زیبای خود را به مناسبتهای مختلف میخواندند. شواهد حاکی از آن بود که کارهای گروهی تأثیر زیادی داشته و کلاس انشا برای دانشآموزان جذابیت فراوانی پیدا کرده است.